Van der Maarel ArtEco
Marijke van der Maarel-Versluys en dr. Eddy van der Maarel
Taal


Geschiedenis van de etymologische verkenningen

Het zoeken naar de oorsprong van woorden en begrippen en hun betekenis is voornamelijk een bezigheid van Eddy, alhoewel vrijwel alle ideeën met Marijke worden doorgenomen. De geschiedenis van deze hobby gaat terug tot een gesprek met Sven Bråkenhielm, tijdens een excursie bij Uppsala in 1977. Sven leerde toen Esperanto en was ervan overtuigd dat wij deze wereldtaal nodig hadden om de betrekkingen tussen mensen en landen te verbeteren. Eddy had in 1972 delen van de TV cursus Esperanto van Koot en de Bie gevolgd en Esperanto boeken aangeschaft. Zijn conclusie was dat de opzet van Esperanto goed was maar dat de combinatie van Romaanse en Germaanse elementen niet gelukkig was en dat de systematiek in de uitgangen van woorden te ver was doorgevoerd. Esperanto wordt door ca. 2 miljoen mensen gesproken. Toch bleef Eddy bezig met een meer flexibele en neutrale wereldtaal.

Toen we in 1981 naar Uppsala waren verhuisd, was de voornaamste activiteit op het gebied van taal uiteraard het leren van het Zweeds. Terwijl Marijke en Annette op cursus gingen breidde Eddy zijn al aanwezige woordenschat verder uit en leerde Zweeds in de praktijk. Al gauw kreeg hij ook te maken met Noors en Deens omdat het onder Scandinavische wetenschappers gewoonte is in discussies de ‘eigen taal’ te spreken en de andere talen zo goed mogelijk te interpreteren. Met alle haken en ogen. Zo betekent rolig in het Noors rustig (vgl. Duits Ruhe), maar in het Zweeds leuk, vrolijk.

Het idee van een wereldtaal was daarmee op de achtergrond geraakt. Maar toen in 1985 de eerste persoonlijke computer, een Mac, werd aangeschaft kon ook technisch een nieuwe taal gemakkelijk worden opgebouwd en dat is tot op zekere hoogte gebeurd. In deze taal wordt geprobeerd de attractie van het Engels als de meest verspreide en geaccepteerde wereldtaal, met een betrekkelijk eenvoudige grammatica, te combineren met de regelmatigheid en fonetische orthografie van Esperanto en de relatief eenvoudig te leren of te benaderen uitspraak van het Spaans. Door de aandacht voor de etymologie is de wereldtaal verder op de achtergrond geraakt.

Etymologische verkenningen

Dat we nu Nederlands, Duits en Engels konden vergelijken met drie nieuwe Germaanse talen heeft ertoe geleid dat er steeds meer belangstelling kwam voor de variatie in de betekenis van woorden in verschillende talen die kennelijk dezelfde oorsprong hebben. Geleidelijk werd de collectie gewone en etymologische woordenboeken aangevuld met woordenboeken voor Romaanse, Slavische en Keltische talen. Blijkens onze Kerstbrieven die we sinds 1983 naar familie en vrienden sturen hebben we in 1994 voor het eerst gerept over vergelijkende taalstudies en sinds 2000, terug in Nederland is een korte beschouwing over de vaak verrassende variatie in betekenis van bekende woorden een vast element in deze brieven. Een belangrijke aanwinst zijn de digitale woordenboeken waarvan er steeds meer beschikbaar komen.

Verreweg de belangrijkste digitale bron is ‘Proto-Indo-European Language Lexicon, and an Etymological Dictionary of Early Indo-European Languages’ (OPU-010), de digitale bewerking van J. Pokorny’s ‘Indogermanisches Etymologisches Wörterbuch’ door A. Lubotsky et al.

Ook is nu beschikbaar de Etymologiebank, een verzameling gedigitaliseerde woordenboeken, waaronder het Etymologisch Woordenboek.

Er is een omvangrijke literatuur over de ontwikkeling van de Indo-Europese talen, zie App. 1.

Langzamerhand groeide het idee om meer samenvattende beschouwingen te schrijven over ethische, ecologische, sociale en politieke ideeën en situaties waarin de betekenis van woorden en begrippen als angst, duurzaam, goed en kwaad, heilzaam, liefde, recht, trouw, vrede, vrijheid en waarheid in diverse talen varieerden. Daartoe werden stukjes, mini-essays, van 800 - 1000 woorden samengesteld onder de titel ‘Een Waar Woord’ (App. 2). Deze werden als columns aangeboden aan enkele dagbladen en aan het tijdschrift Onze Taal. Er bestond echter geen interesse voor. In verband met het voltooien van het boek over de geschiedenis van het duinonderzoek (zie ‘Ecologie’) heeft het werk aan deze serie een tijd stil gelegen.

Het afgelopen jaar is er echter hard gewerkt en er zijn nu 60 essays klaar en van een inleiding voorzien. Ook is er een uitgebreide literatuurlijst met noten per essay en een algemene bronvermelding. Met deze omvang lag de uitgave van een boek voor de hand en dat boek is op 16 december 2014 gepubliceerd door de Academische Uitgeverij Eburon, <www.eburon.nl>. Zie Appendix 2 voor meer informatie. De werktitel ‘Een waar woord’ is vervangen door de hoofdtitel ‘Woorden weven’; de ondertitel is ‘Betekenis en samenhang van woorden in Indo-Europees verband’.

 

Etymologie   Appendix 1Samenhang tussen 50 Indo-Europese talen en hun mogelijke ontwikkeling

Etymologie   Appendix 2‘Woorden weven’; Introductie en illustratie

 

 

UA-76357729-1